• +905335410514
  • zekeriya_demirtas@hotmail.com

Category ArchiveAR-GE Teşvik

Araştırma ve Geliştirme Destek Programına İlişkin Tebliğ (No: 2021/24)

ve Geliştirme Destek Programı (No: 2021/24)

03 Ağustos 2021 Tarihli Resmi Gazete

Sayı: 31557

Tarım ve Orman Bakanlığından:

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı; Bakanlığın ve tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu öncelikli konularda bilgi ve teknolojilerin geliştirilmesi, bu bilgi ve teknolojilerin çiftçiler ile tarımsal sanayicilere aktarılması amacıyla uygun görülen araştırma geliştirme projelerinin desteklenmesini sağlamaktır.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, öncelikli konular kapsamında üniversiteler, sivil toplum ve meslek kuruluşları, TÜBİTAK Ar-Ge birimleri ve özel sektör tarafından hazırlanan projelerin başvuru ve değerlendirme süreçleri ile değerlendirme süreci sonunda desteklenmesine karar verilen projelerin Bakanlık Ar-Ge Destek Programından desteklenmesine ilişkin hususları kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 5/11/2020 tarihli ve 3190 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan 2020 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararın 6 ncı maddesinin sekizinci fıkrası ve 11 inci maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;

a) Ar-Ge projesi: Bilgi ve teknoloji geliştirmeye yönelik, mevzuata uygun olarak hazırlanan en fazla 36 ay süreli araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) projelerini,

b) Araştırmacı: Ar-Ge projelerinin yürütülmesine destek olan en az lisans mezunu kişiyi,

c) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,

ç) Daire başkanlığı: Projelerin konusu itibarıyla ilgili olduğu TAGEM daire başkanlıklarını,

d) Danışman: Projede fiilen katkı sağlamayıp, projeye bilimsel destek veren araştırmacıyı,

e) Destek Programı: Araştırma ve Geliştirme Destek Programını,

f) Enstitü: TAGEM’e bağlı enstitüler ile TAGEM tarafından araştırma yetkisi verilmiş Bakanlık birimlerini,

g) Gelişme raporu: Proje yürütücüsü tarafından hazırlanan ve projenin belirli dönemlerindeki faaliyetleri, talepleri ve harcama belgelerini içeren raporu,

ğ) Genel Müdürlük: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünü (TAGEM),

h) Kör proje formatı: Proje formatının kurum ve kişi bilgileri ile eklerini içermeyen halini,

ı) Kurul: Destek Programı kapsamında desteklenen/desteklenecek Ar-Ge projelerinin değerlendirildiği ve nihai kararların alındığı Değerlendirme Kurulunu,

i) Mevzuat: Destek Programının yürütülmesinde esas alınacak Araştırma ve Geliştirme Destek Programına İlişkin Tebliğ ile bu Tebliğe dayanılarak çıkarılacak usul ve esasları,

j) Öncelikli konular: Kurul tarafından her yıl için belirlenen, Bakanlığın ve tarım sektörünün ihtiyacı olan öncelikli Ar-Ge konularını,

k) Özel sektör: Şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar hariç olmak üzere 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa uygun olarak ticaret siciline tescili yapılmış olup Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde kaydı bulunan ticari işletme veya şirketleri,

l) Proje ekibi: Proje yürütücüsü, araştırmacılar, varsa yardımcı personel ve danışmanlardan oluşan ekibi,

m) Proje formatı: Usul ve esaslarda belirtilen kriterleri taşıyan proje formu ve ekleri,

personel programı

n) Proje izleme ekibi: Proje ile ilgili faaliyetlerin ve yapılan alımların yerinde izlemesini ve kontrollerini yaparak yerinde izleme raporu hazırlayacak olan, en az bir tanesi ilgili daire başkanlığında görev yapan projeden sorumlu araştırmacı personel ile gerekli görülmesi durumunda enstitülerde görev yapan araştırmacı personel ve/veya uzman havuzunda yer alan uzmanların da dahil edilebileceği en az iki kişilik ekibi,

o) Proje ortağı kurum: Projenin yürütülmesinde yürütücü kurum ile birlikte görev alan kurum ve kuruluşları,

ö) Proje yürütücüsü: Projenin hazırlanması ve yürütülmesinde, yürütücü kurum ile birlikte, bilimsel, teknik, idari, mali ve hukuki her türlü sorumluluğu taşıyan en az yüksek lisans mezunu (hazırlık sınıfları hariç en az beş yıl lisans eğitimi verilen fakültelerden mezun olanlar yüksek lisans mezunu kabul edilir) Türk vatandaşı araştırmacıyı,

p) Sekretarya: Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulan ve Destek Programının sekretaryasını yürüten birimi,

r) Sonuç raporu: Proje yürütücüsü tarafından, proje süresinin bitiminden sonra mevzuatta belirtilen süre içerisinde, formatına uygun olarak hazırlanan, projenin başlangıcından bitimine kadar geçen sürede elde edilen bilimsel veri ve sonuçları içeren raporu,

s) TÜBİTAK Ar-Ge birimleri: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Başkanlığına doğrudan bağlı, belirlenmiş alanlarda Ar-Ge faaliyetlerini yürüten merkez ve enstitüleri,

ş) Usul ve esaslar: Bu Tebliğin uygulanmasına ilişkin hususları içeren ve Bakanlık onayı ile yürürlüğe giren Araştırma ve Geliştirme Destek Programı Projelerinde Uygulama ve Harcamalara İlişkin Usul ve Esasları,

t) Uzman: Projelerin değerlendirilmesi veya gerekli görüldüğünde izlenmesinde görev yapacak olan, üniversitelerin konu ile ilgili bölümlerinde görevli, en az doktor öğretim üyesi unvanına sahip veya Genel Müdürlükte/enstitülerde görev yapan araştırmacı personeli,

u) Uzman havuzu: Uzmanlardan oluşturulan grubu,

ü) Yardımcı personel: Ar-Ge projesinin yürütülmesinde araştırmacı personelin denetiminde çalışan, sonuç raporunda ve yayınlarda adı geçmeyen tekniker, teknisyen, laborant, işçi ve benzeri personeli,

v) Yürütücü kurum: Projenin hazırlanması ve yürütülmesinde bilimsel, teknik, idari, mali ve hukuki her türlü sorumluluğu taşıyan üniversiteleri, sivil toplum ve meslek kuruluşlarını, TÜBİTAK Ar-Ge birimlerini ve özel sektörü,

ifade eder.

Kurulun oluşumu ve görevleri

MADDE 5 – (1) Kurul, Bakanın görevlendireceği Bakan Yardımcısı Başkanlığında, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Hayvancılık Genel Müdürlüğü, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü ve Tarım Reformu Genel Müdürlüklerinden en az Genel Müdür Yardımcısı seviyesinde birer temsilci, üniversitelerin bahçe bitkileri, bitki koruma, tarla bitkileri, tarım makineleri, tarım ekonomisi, toprak bilimi ve bitki besleme, tarımsal yapılar ve sulama, zootekni, su ürünleri, gıda ve veteriner hekimliği bilim dallarından birer öğretim üyesi temsilci ve TÜBİTAK’tan bir temsilci olmak üzere toplam on dokuz üyeden oluşur.

(2) Bakan Yardımcısının katılamadığı toplantılarda, TAGEM’den katılan üye Kurula başkanlık eder.

(3) Bakanlık dışı üyeler kurumları tarafından üç yıl süre ile görevlendirilir ve Bakanlık dışı üyelerin toplantılara katılamadığı durumlarda kurumlarınca ilgili toplantı için başka bir üye görevlendirilebilir. Süresinden önce Kurul üyeliğinden ayrılan üyenin yerine, ilgili daire başkanlığının önerisi doğrultusunda yeni bir üyenin görevlendirilmesi sağlanır.

(4) Kurul, Başkanın çağrısı üzerine salt çoğunlukla fiziksel veya çevrimiçi ortamda yılda iki kez olağan olarak toplanır, Kurul Başkanı gerektiğinde Kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilir.

(5) Kurul, kararlarını oy çokluğu ile alır, oyların eşitliği halinde Kurul Başkanının yer aldığı tarafın kararı kabul edilir.

(6) Kurulun görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:

a) Sekretarya tarafından sunulan öncelikli konu önerilerini dikkate alarak, öncelikli konuları belirlemek.

b) Önceki yıllarda imzalanmış olan Ar-Ge sözleşmelerinden doğan mali yükümlülükleri de dikkate alarak; yürütücü kurum türü bazında, Bakanlık tarafından proje başına ödenebilecek desteğin üst limitini ve verilebilecek destek oranlarını belirlemek.

c) Önceki yıllarda destekleme kararı alınan ve devam eden projeler ile ilgili gerekli kararları almak.

ç) Uzman değerlendirmesi sonucunda, yetmiş ve üstünde puan alan proje tekliflerini usul ve esaslarda belirtilen Kurul değerlendirme kriterlerine göre değerlendirmek ve desteklenecek olanları belirlemek.

d) Projelere verilen desteğin durdurulması, iptali, üniversiteler için yürütücü kurum değişikliği, proje ortağı kurum değişikliği, bütçe artışı ve benzeri konularda karar vermek.

e) Proje yürütücüsünün hazırladığı gelişme ve sonuç raporları ile yerinde izleme raporlarına göre, daire başkanlıklarınca yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda düzenlenen inceleme raporları ile ödemeye esas hak ediş belgelerini değerlendirmek ve karara bağlamak.

f) Projelere ilişkin ödemeleri karara bağlamak.

g) Projelerin yürütülmesi sırasında, projelerin işleyişini olumsuz etkileyebilecek hususları önlemek amacıyla gerekli tedbir ve kararları almak.

Sekretaryanın oluşumu ve görevleri

MADDE 6 – (1) Sekretarya; ilgili daire başkanı ve çalışma grubu personelinden teşekkül eder.

(2) Sekretaryanın görevleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Daire başkanlıklarından gelen uzman listeleri ile uzman havuzu taslak listesini oluşturmak ve TAGEM Genel Müdürünün oluruna sunmak.

b) Bakanlığa bağlı birimler ve daire başkanlıklarından öncelikli konulara ilişkin görüşleri almak.

c) Alınan görüşler doğrultusunda daire başkanlıkları ile öncelikli konulara ilişkin önerileri Destek Programına uygunluğu açısından değerlendirerek Kurula sunmak.

ç) Kurul tarafından nihai kararı verilmiş olan öncelikli konuları ilan ederek proje çağrısına çıkmak.

d) Program kapsamında kullanılacak, proje hazırlama ve başvuru kılavuzu, proje formları ve benzeri taslak dokümanları hazırlamak.

e) Yeni teklif projelerin, proje formatına uygunluğu bakımından usul ve esaslarda belirtilen; projeleri doğrudan değerlendirme dışında bıraktıran kriterler, sekretarya ön değerlendirme sürecinde revizyon gerektiren kriterler ve sözleşme imzalanma sürecinde revizyon gerektiren sekretarya ön değerlendirme kriterlerine göre ön değerlendirmesini yapmak.

f) Proje formatı olarak sekretarya ön değerlendirme kriterlerine göre uygun bulunan yeni teklif projeleri ön değerlendirmede yapılan tespitler ile birlikte ilgili daire başkanlıklarına göndermek.

g) Daire başkanlıkları ve uzmanlarca yapılan değerlendirme sonucunda yetmiş ve üstünde puan alan proje tekliflerinden desteklenecek olanların belirlenmesi amacıyla Kurula sunmak.

ğ) Daire başkanlıklarınca, projelere ilişkin gelişme, sonuç ve varsa yerinde izleme raporları ile ekleri incelenerek hazırlanan inceleme raporlarını ve ödemeye esas hak ediş belgelerini nihai kararların verilmesi için Kurula sunmak.

h) Kurul toplantısını ve yeni teklif projelerin sözleşme törenini organize etmek.

ı) Kurul tarafından projeler ile ilgili alınan kararları tutanak haline getirerek Kurul üyelerinin imzasına sunmak.

Daire başkanlıklarının görevleri

MADDE 7 – (1) Daire başkanlıklarının görevleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Uzman havuzunda yer alması uygun bulunan kişilere ilişkin listeyi, onay alınmak üzere sekretaryaya göndermek.

b) Kurula sunulmak üzere, taslak öncelikli konu başlıklarını belirlemek ve sekretaryaya göndermek.

c) Projeleri, daire başkanlığı değerlendirme kriterlerine göre değerlendirmek ve değerlendirme sonucunda yetmiş ve üstünde puan alan proje tekliflerini uzmanlara göndermek.

ç) Uzmanlarca yapılan değerlendirme sonucunda yetmiş ve üstünde puan alan proje tekliflerini Kurula sunulmak üzere sekretaryaya bildirmek.

d) Usul ve esaslarda belirtilen aşamalarda projelerin, sekretarya, daire başkanlığı, uzman ve Kurul tarafından belirlenen revizyonlarını yaptırmak.

e) Bakanlık destek üst limitlerini aşmamak kaydıyla Kurul tarafından desteklenmesi öngörülen projelere verilecek destek miktarını belirlemek.

f) Revizyonları yapılmış projelere ilişkin proje sözleşmesini hazırlatmak ve kontrol etmek.

g) En az iki kişiden oluşacak proje izleme ekibini oluşturmak.

ğ) Proje izleme ekibi vasıtasıyla proje faaliyetlerini izlemek ve gerçekleştirilen alımların kontrolünü yapmak.

h) Proje gelişme ve sonuç raporlarında belirtilen faaliyetlerin, taleplerin ve harcamaların mevzuata ve projeye uygunluğunu incelemek.

ı) Gelişme raporu ekinde yer alan harcamalara ilişkin fatura, gider pusulası, yurt içi geçici görev yolluğu bildirimi gibi harcama belgelerini incelemek, mevzuata ve projeye uygun/uygun olmayan harcamalar ile ilgili Kurula sunulmak üzere inceleme raporunda ön kararını belirtmek.

i) Projelerin gelişme, sonuç ve varsa yerinde izleme raporları ile harcama belgelerini inceleyerek, hazırladığı inceleme raporları ve ödemeye esas hak ediş belgelerini, Kurula sunulmak üzere sekretaryaya göndermek.

j) Projenin mevzuata, formatına, içeriğine veya sözleşmesine uygun olarak yürütülmediğinin ve mevzuata aykırı diğer durumların gelişme ve/veya sonuç raporları ile harcama belgelerinin incelenmesi ve/veya yerinde izlemede tespit edilmesi halinde, uygulanacak idari yaptırım kararları ile ilgili ön kararları vermek ve Kurul tarafından verilen nihai idari yaptırım kararlarını uygulamak üzere iş ve işlemleri yapmak.

k) Gelişme raporları haricinde, doğrudan Genel Müdürlüğe yürütücü kurumdan gelen bütçe artışı, üniversiteler için yürütücü kurum değişikliği, projenin durdurulması, desteğin iptali dışındaki talepleri, karara bağlayarak yürütücü kurumlara bildirmek.

l) Daire başkanlığınca uzmana gönderilmeden değerlendirme dışı bırakılan veya uzman puan ortalaması yetmiş puanın altında kalan projelerin destekleme dışında bırakılma gerekçelerini ayrıntılı bir şekilde yürütücü kurumlarına bildirmek.

m) Kurul kararlarını proje yürütücüsü kurumlara bildirmek.

n) Kurul tarafından kabul edilen sonuç raporlarının, proje yürütücüsü tarafından, formata uygun olarak en az beş nüsha halinde basılıp gönderilmesini sağlayarak, en az bir tanesini daire başkanlığında muhafaza etmek ve gerektiğinde Bakanlığın ilgili birimleri ile paylaşmak.

o) Proje sonuçlarının/çıktılarının takibini yapmak.

ö) Proje kapsamında istenen bilgi/belge taleplerine cevap vermek.

Uzman havuzunun oluşumu ve uzmanların görevleri

MADDE 8 – (1) Üniversitelerin konu ile ilgili bölümlerinde görevli, en az doktor öğretim üyesi unvanına sahip olan ve uzman havuzunda yer alması uygun bulunanlara ilişkin liste, daire başkanlıkları tarafından sekretaryaya bildirilir ve sekretarya tarafından, Genel Müdürlükten onay alınarak uzman havuzu oluşturulur.

(2) Genel Müdürlük veya enstitülerde görev yapan araştırmacı personel uzman havuzunun doğal üyesi olup ayrıca olur alınmasına gerek yoktur.

(3) Uzmanların görevleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Yeni teklif projeleri kör proje formatı üzerinden, uzman değerlendirme kriterlerine göre değerlendirmek.

b) Devam eden projelerde, proje izleme ekibinde yer alması durumunda projede belirtilen faaliyet ve harcamalar yönünden projelerin yerinde izlemesini ve kontrollerini yaparak raporlamak.

Çağrı ve başvuru

MADDE 9 – (1) Kurulun her yıl için belirlediği öncelikli konulara ilişkin proje başvurularının TAGEM’e sunulması için, sekretarya tarafından her takvim yılında bir kez olmak üzere TAGEM internet sayfasında çağrıya çıkılır.

(2) İlgililerce, proje formatına uygun şekilde hazırlanan projeler, çağrıda belirtilen süre içerisinde TAGEM’e iletilir.

Proje başvurularının değerlendirilmesi

MADDE 10 – (1) Başvurusu alınan projeler usul ve esaslarda belirtilen kriterlere göre sırasıyla; sekretarya ön değerlendirmesi, daire başkanlığı, uzman ve Kurul değerlendirmeleri olmak üzere dört aşamalı bir değerlendirmeye tabi tutulur. Değerlendirme kriterleri usul ve esaslarda belirlenir.

(2) Kurul değerlendirmesi aşamasına kadar olan, her bir değerlendirme aşamasında, kriterlere uygun bulunan projeler, bir sonraki değerlendirme aşamasına gönderilir.

(3) Proje başvuru döneminin bitimini müteakip sekretarya, proje formatı bakımından projeleri usul ve esaslarda belirtilen sekretarya ön değerlendirme kriterlerine göre değerlendirmeye tabi tutar ve sekretarya ön değerlendirme kriterlerine göre uygun bulunan projeleri ön değerlendirmede yapılan tespitler ile birlikte ilgili daire başkanlıklarına gönderir.

(4) Daire başkanlıkları her bir projeyi, daire başkanlığı değerlendirme kriterlerine göre yüz puan üzerinden değerlendirerek yetmiş ve üzeri puan alan projeleri, uzman değerlendirilmesi yapılmak üzere en az üç uzmana gönderir.

(5) Uzmanlar her bir projeyi uzman değerlendirme kriterlerine göre, yüz puan üzerinden değerlendirir ve sonuçları Genel Müdürlüğün ilgili daire başkanlığına gönderir.

(6) Daire başkanlıkları, daire başkanlığı ve uzman değerlendirmelerine ilişkin sonuçları, proje değerlendirme formuna işleyerek sekretaryaya gönderir.

(7) Uzmanlarca yapılan puanlamaların ortalaması yetmiş ve üzeri olan projelerin yürütücüleri veya araştırmacısı, Kurul toplantısında, projesi ile ilgili bir sunum yapar.

(8) Kurul üyeleri, her bir projeyi Kurul değerlendirme kriterlerine göre, yüz puan üzerinden değerlendirir. Bu değerlendirme sonucu aldığı puan ortalaması yetmiş ve üzeri olan projeler, nihai puan hesaplanmasında dikkate alınır.

(9) Kurul, puan ortalamasının %50’si ile uzmanlar tarafından verilen puanların ortalamasının %50’sinin alınıp toplanması suretiyle, projelerin nihai puanı hesaplanır ve bu projeler en yüksek puandan en düşük puana göre sıralanır.

(10) Nihai puana göre en yüksek puandan başlanarak ve mevcut Destek Programı bütçe imkânları dikkate alınarak desteklenecek projeler belirlenir.

(11) Desteklenmesine karar verilen projeler, Genel Müdürlük internet sayfasından ilan edilir.

Proje revizyonu ve sözleşme

MADDE 11 – (1) Desteklenmesine karar verilen projelerde, gerekli görüldüğü durumlarda, sözleşme yapılmadan önce ilgili daire başkanlığı tarafından, sekretaryanın, daire başkanlığının, uzmanların ve Kurulun tespitleri doğrultusunda teknik, mali, idari ve benzeri konularda revizyon yapılması talep edilebilir. Revizyon talep edilen projeler ile ancak bu talepler karşılandıktan sonra sözleşme imzalanabilir.

(2) Revizyon sonrası sözleşme yapılacak projeler, daire başkanlığı tarafından sekretaryaya bildirilir.

(3) Sekretaryanın organize ettiği sözleşme töreninde; proje yürütücüsü, yürütücü kurum ile proje ortağı kurumun/kurumların imzaya yetkili yönetici/yöneticileri ve TAGEM Genel Müdürü arasında proje sözleşmesi imzalanır.

(4) Sözleşme sekretarya tarafından belirlenen formata göre düzenlenir, tarafların hak ve yükümlülükleri ile idari, mali hükümleri ve diğer hususları kapsar.

Projelerin başlatılması, gelişme ve sonuç raporları, izlenmesi, sonuçlandırılması ve sonuçlarının takibi

MADDE 12 – (1) Projeler, sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşmede belirtilen başlama tarihinde yürürlüğe girer.

(2) Sözleşme imzalandıktan sonra proje başlama tarihinde değişiklik yapılamaz.

(3) Projelerin teknik ve mali gerçekleşmelerinin mevzuat ve formata uygun olarak yürütülüp yürütülmediği, daire başkanlığı tarafından, gelişme ve yerinde izleme raporları vasıtasıyla takip ve kontrol edilir.

(4) Gelişme raporları yürütücü kurumun üst yazısı ekinde ilgili yılın 15 Mayıs ve 15 Ekim tarihlerine kadar Genel Müdürlükte olacak şekilde yılda iki defa gönderilir.

(5) Gelişme raporlarının geç gelmesi nedeniyle daire başkanlıklarınca hazırlanacak olan inceleme raporları ve ödemeye esas hak ediş belgelerinin, Kurul toplantısına yetiştirilememesi ve buna bağlı olarak gelişme raporu ile ilgili ödeme ve benzeri kararların alınamaması durumunda meydana gelecek gecikmelerden, Genel Müdürlük sorumlu tutulamaz.

(6) Projelerin yerinde izleme organizasyonu, ilgili daire başkanlığı tarafından yapılır.

(7) Harcama yapılmasa bile projeler her takvim yılı için en az bir kez yerinde izlenir. Ancak projenin ilk gelişme raporu gönderilme tarihi 15 Ekim olan projelerde, henüz harcama yapılmamış ise ilk takvim yılı için yerinde izleme yapılmayabilir.

(8) Proje izleme ekibi tarafından yerinde izleme sonucu hazırlanan rapor daire başkanlığına iletilir.

(9) Yerinde izleme ve gelişme raporları ile ekinde yer alan harcama belgeleri, daire başkanlığı tarafından incelenir ve değerlendirilir.

(10) İnceleme ve değerlendirme sonucu, daire başkanlığı tarafından hazırlanan inceleme raporu ve ödemeye esas hak ediş belgesi sekretaryaya gönderilir.

(11) İnceleme raporları ve ödemeye esas hak ediş belgeleri doğrultusunda, sekretarya tarafından hazırlanan tutanak taslağı, karara bağlanmak üzere Kurula sunulur.

(12) Proje yürütücüsü, proje süresinin bitiminden sonra üç ay içinde, formatına uygun olarak hazırlayacağı taslak proje sonuç raporunu, yürütücü kurum üst yazısı ekinde Genel Müdürlüğe gönderir.

(13) Sonuç raporunda, proje kapsamında elde edilen bilimsel bulgu, bilgi, teknoloji, alternatif öneri, senaryo, gelişme ve benzeri sonuçlara yer verilir.

(14) Projede elde edilen sonuçları/çıktıları gösterir proje çıktı bildirim formu sonuç raporu ile birlikte gönderilir.

(15) Daire başkanlığı, taslak sonuç raporunu inceler ve proje yürütücüsünden bazı çalışmaların yeniden yapılmasını talep edebilir veya sonuç raporunda revizyon yapılmasını isteyebilir. Bu durumda gerekli düzeltmeler proje yürütücüsü tarafından yapıldıktan sonra sonuç raporu Kurulda değerlendirilir.

(16) Sonuçlanan projelerden, proje konusu Bakanlığın diğer birimleri tarafından belirlenenlere öncelik verilerek, daire başkanlıkları tarafından sunulması gerekli görülenler, Kurul toplantısında proje yürütücüsü/araştırmacısı tarafından sunulur.

(17) Sonuç raporları, Kurul tarafından kabul edilir veya revizyon istenir, proje yürütücüsü tarafından gerekli düzeltmelerin yapılmaması durumunda ise reddedilir.

(18) Sonuç raporunun Kurul tarafından kabulü ile projeler sonuçlandırılır.

(19) Daire başkanlıkları tarafından gerekli görülmesi veya Bakanlığın ilgili birimlerinden talep edilmesi durumunda sonuçlanan projeler ile ilgili proje sonuç raporları ve/veya proje sonucu elde edilen çıktılar ilgili Genel Müdürlükler, enstitüler ve Bakanlığın diğer birimleri ile paylaşılabilir.

(20) Proje yürütücüleri, sonuç raporlarının Kurul toplantısında kabul edildiği tarihin altıncı ve on ikinci ayı sonunda olmak üzere, iki defa projede elde edilen sonuçları/çıktıları gösterir proje çıktı bildirim formunu hazırlayarak Genel Müdürlüğe gönderir.

(21) Daire başkanlıkları, desteklenen projelerin sonuçlarının/çıktılarının takibini, sonuç raporlarının kabulünden itibaren bir yıl süreyle, proje çıktı bildirim formu ve gerekli görülmesi durumunda yerinde izleme yaparak gerçekleştirir.

Ödeneklerin kullandırılması

MADDE 13 – (1) Destek ödemesi; tarımsal destekleme bütçesinden, Kurul tutanağında karara bağlandıktan sonra, yürütücü kurum adına T.C. Ziraat Bankası şubeleri nezdinde açılmış proje hesabına yapılır.

(2) Projenin başlama tarihinden önce ve/veya süre uzatımı dâhil, proje süresinin bitiminden sonra yapılan harcamalara ilişkin destek ödemesi yapılmaz.

(3) Destek Programı kapsamında avans ödemesi yapılmaz.

(4) Projede kullanılmak ve araştırmanın gerektirdiği miktar ve ölçüyle sınırlı olmak kaydıyla Destek Programı bütçesinden desteklenecek harcama kalemleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Ticari üretim yapılabilecek büyüklük ve kapasitede olanlar hariç olmak üzere; alet, makine, teçhizat, yazılım ve donanım alımları.

b) Tarımsal alet ve ekipmanların kiralama ücretleri (projede kullanılması gerekli olan traktör, biçerdöver, mibzer, pulluk, ilaçlama makinası ve benzeri tarımsal alet ve ekipmanlar).

c) Ticari üretim yapılabilecek miktarlarda olanlar hariç olmak üzere sarf malzeme alımları.

ç) Araştırmanın gerektirdiği miktar ve ölçüde yem, tohum, ilaç, gübre ve benzeri girdi alımları.

d) Projede ihtiyaç duyulan hizmet alımı giderleri (anket, deneme, analiz, ekonometrik modelleme, tasarım ve benzeri).

e) Bina, laboratuvar gibi yapılar hariç olmak üzere, projede kullanılan cihaz, ekipman, sera ve benzeri materyalin bakım onarım ücretleri.

f) Tescil, patent ve sertifikasyon ücretleri.

(5) Bakanlık tarafından desteklenen projelerde, bütçe/harcama kalemlerine ilişkin destek üst limitleri ve şartları, usul ve esaslarda belirlenir. Ancak Bakanlığın proje başına verebileceği destek üst limitinin aşılmaması şartıyla daire başkanlığı belirli projeler için proje yürütücüsünün gerekçeli talebini uygun bulması durumunda usul ve esaslarda bütçe/harcama kalemleri bazında belirlenen Bakanlık destek üst limitlerini, makine-teçhizat bütçe kalemi hariç olmak kaydıyla artırabilir.

(6) Destek Programı bütçesinden desteklenmeyecek harcama kalemleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Her türlü sermaye kullanım maliyeti, promosyon malzemesi, pazarlama ve ticari amaçlı reklam giderleri.

b) Proje hazırlama, başvuru ve sözleşme giderleri, gelişme ve sonuç raporları ile bunlara ait basım giderleri.

c) Tescil, patent ve sertifikasyon giderleri hariç, projenin sonuçlarının ticari uygulamaya dönüştürülmesi için yapılacak giderler.

ç) Destek Programı bütçesinden desteklenecek harcamalarda belirtilenlerden, araştırma projesinin gerektirdiği kapasite/miktarlar hariç olmak üzere, ticari üretime yönelik büyük kapasitedeki/miktardaki alet, ekipman, hayvan (inek, koyun, keçi, manda, tavuk ve benzeri) ve sarf malzemesi (yem, tohum, ilaç, gübre ve benzeri) alımları.

d) Tarımsal alet ve ekipmanların (traktör, biçerdöver, mibzer, pulluk, ilaçlama makinası ve benzeri) satın alımı.

e) Isıtma, aydınlatma, haberleşme ve su giderleri.

f) İnşaat ve altyapı giderleri.

g) Proje ekibinde yer alan veya almayan personele ödenecek burs, maaş ve benzeri ücretler.

ğ) Havale, sigorta, banka maliyetleri gibi mali hizmet maliyetleri.

h) Bina, arazi alımları ve kiralamaları.

ı) Taşıt alımı ve taşıt kiralamaları.

i) Başka bir fon kaynağından finanse edilen kalemler.

j) Yurt içi ve yurt dışı seyahat giderleri.

k) Çalıştay, fuar, tanıtım, konferans, sempozyum ve toplantı gibi organizasyonlara ilişkin giderler.

l) Danışmanlık ve eğitim ücretleri.

m) Bilgisayar, fotoğraf makinası, yazıcı, kamera, harici bellek, telefon, projeksiyon cihazı, klima, buzdolabı, bulaşık makinası, kırtasiye malzemesi, eldiven, kağıt havlu ve benzeri alımlar.

n) İşçilik ücretleri.

o) Nakliye giderleri.

ö) Proje ile ilgisi olmayan giderler.

Projede değişiklik talepleri

MADDE 14 – (1) Devam eden projelere ilişkin değişiklik talepleri değerlendirilirken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

a) Projelerdeki öngörülmeyen giderler ve/veya maliyet artışlarından kaynaklı sorunların giderilmesi amacıyla yürütücü kurumun gerekçeli başvurusu üzerine, ilgili daire başkanlığının uygun görüşü ve Kurul kararı ile Bakanlıkça projeye verilen destek tutarında artış yapılabilir. Yapılacak destek tutarındaki artış, Bakanlık desteğinin %10’unu geçemez.

b) Mücbir sebepler haricinde, yürütücü kurumun gerekçeli başvurusu üzerine, daire başkanlığının uygun görüşü ile projenin süresi en fazla bir yıl uzatılabilir. Ancak ıslah projelerinde, ilgili daire başkanlığının görüşü ile Kurul tarafından, projenin süresi üç yıla kadar uzatılabilir.

c) Yürütücü kurumlar, desteklenen projelerini başka kurum/kuruluşlara devredemezler. Ancak üniversitelerin yürütücü olduğu projelerde, proje yürütücüsünün başka bir üniversiteye geçmesi veya üniversitenin bölünmesi durumlarında, devir eden ile devir alan üniversitenin, karşılıklı olarak devir işlemini kabul etmesi ve yazışma ile bu hususu belgelemesi koşulu ve Kurulun uygun kararı ile proje devredilebilir. Bu projeler için aynı şartlarda yeni sözleşme imzalanır ve proje ile ilgili her türlü hak ve sorumluluk devir alan üniversiteye ait olur. Ayrıca o zamana kadar alınan tüm makine, teçhizat ve sarf malzemeleri yürütücülüğü devir alan üniversiteye koşulsuz devredilmesi gerekir.

ç) Yürütücü kurum tarafından proje ortağı kurumun değiştirilmesinin talep edildiği durumlarda, bu talepler hakkında kararı ilgili mevzuata göre Kurul verir.

d) Yürütücü kurum tarafından proje ekibinden bir kişinin değiştirilmesinin talep edildiği durumlarda, bu talepler ilgili daire başkanlığı tarafından değerlendirilerek karara bağlanır ve yürütücü kuruma bildirilir.

e) Desteklenen projelere ilişkin proje yürütücüsü/yürütücü kurum tarafından gerekçeli olarak sunulan diğer değişiklik talepleri, ilgili mevzuata göre karara bağlanır. Mevzuatta belirtilmeyen hususlarla ilgili değişiklik talepleri hakkında nihai kararları ise Kurul verir.

Proje yürütücüsü ve yürütücü/ortağı kurumun sorumlulukları

MADDE 15 – (1) Proje yürütücüsü, proje kapsamındaki faaliyetler ile mal ve hizmet alımlarının bu Tebliğ hükümlerine ve usul ve esaslara uygun olarak gerçekleştirilmesinden sorumludur.

(2) Proje yürütücüsü ve yürütücü kurum, proje uygulamalarının mevzuat ve sözleşmeye göre gerçekleştirilmesinden, alım-satımlara ve diğer uygulamalara yönelik tüm belgelerin asıllarının gerektiğinde ibraz edilmek üzere proje bitiş tarihinden itibaren beş yıl süre ile muhafazasından sorumludur.

(3) Proje yürütücüsü/ortağı kurumun ve proje yürütücüsünün diğer sorumlulukları sözleşmeyle belirlenir.

Fikri, sınaî mülkiyet hakları ve telif hakları

MADDE 16 – (1) Bakanlık tarafından desteklenen projelerin gerçekleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan bilgi, eser, buluş, tescil, patent, faydalı model, teknoloji gibi her türlü fikri ürün ve proje çıktıları üzerindeki fikri ve sınaî mülkiyet haklarına ilişkin hususlar, proje sözleşmesi ile düzenlenir.

(2) Proje yürütücüleri, Bakanlığın desteğini belirtmek şartıyla yurt içinde veya yurt dışında, araştırma ile ilgili bilimsel yayın yapabilir. Ancak bilimsel yayın yapılması için izin alınması şartı getirilen projelerde bilimsel yayın yapılmadan önce Genel Müdürlükten izin alınır.

(3) Proje kapsamında yapılan bilimsel yayınların bir örneğinin, gelişme ve sonuç raporunun ekinde Genel Müdürlüğe gönderilmesi zorunludur.

(4) Proje ile ilgili yayınlarda, yardımcı personel hariç, proje ekibinde yer alan kişilerin isimleri yazılır.

(5) Projeler ile ilgili kamu kurumları dışında üçüncü taraflardan gelen bilgi/belge talepleri Genel Müdürlük tarafından karşılanmaz.

Mülkiyet işlemleri

MADDE 17 – (1) Bu Tebliğ çerçevesinde alımı desteklenen malzeme, alet, makine-teçhizat, yazılım-donanım ve benzeri materyalin mülkiyetinin kime ait olacağı proje sözleşmesi ile belirlenir.

Etik kurallara uyma yükümlülüğü

MADDE 18 – (1) Proje ekibi ve yürütücü/ortağı kurum, aşağıda belirtilen etik ilkelere uygun hareket etmek zorundadır:

a) Kamu kurumlarının uymak zorunda oldukları etik davranış ilkelerini düzenleyen tüm mevzuat hükümlerine uymak ve uyulmasını sağlamak.

b) İnsan ve hayvanların deneysel amaçlarla kullanılmasının gerektiği hallerde, tüm mevzuat hükümlerine ve uluslararası etik ilkelerine uygun hareket etmek.

c) Projenin yürütülmesi sırasında evrensel nitelikli bilimsel araştırma ve yayın kurallarına uymak.

ç) (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan ilkelere uyulmadığı durumların tespiti halinde, ilgili mevzuat hükümlerine göre hareket etmek.

Mücbir sebepler

MADDE 19 – (1) Bu Tebliğ çerçevesinde mücbir sebep sayılabilecek hususlar aşağıda belirtilmiştir:

a) Kısmi veya genel seferberlik ilanı veya grev.

b) Yurt içi/yurt dışı materyal temin edilememesi.

c) Proje yürütücüsü veya birinci derece yakınının, uzun süre yataklı/ağır tedavi gerektiren hastalığının oluşması veya ölümü nedeniyle proje yürütücüsünün projeyi yürütemeyecek olması ve proje yürütücülüğü yapabilecek başka bir kişinin bulunamaması.

ç) Sabotaj veya patlamaların meydana getirdiği sonuçlar.

d) Yangın, sel, deprem veya diğer doğal afetler ile salgın hastalıklar.

e) Ağır ekonomik bunalım nedeniyle veya başka sebeplerle olağanüstü hal ilanı.

f) Destek Programına ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararında yer verilmemesi ya da Bakanlığın Ar-Ge desteğini iptal etmesi veya Bakanlık dışında bir kuruma devretmesi.

g) Projenin yürütülmesini önemli ölçüde etkileyecek nitelikte bitki ve hayvan salgın hastalığının ortaya çıkması.

Proje desteğinin durdurulması ve iptali

MADDE 20 – (1) Mücbir sebeplerle geçici olarak yürütülemez hale gelen projeler, proje yürütücüsü/yürütücü kurumun başvurusu ve/veya söz konusu hususların, daire başkanlığı/proje izleme ekibi tarafından tespit edilmesi durumunda, Kurul kararı ile mücbir sebep süresince veya belirlenecek bir süre boyunca durdurulabilir.

(2) Proje desteği; durdurma gerekçelerinin ortadan kalktığının, proje yürütücüsü/yürütücü kurum tarafından Genel Müdürlüğe bildirilmesi ve/veya daire başkanlığı/proje izleme ekibi tarafından tespiti üzerine Kurul kararı ile yeniden başlatılır. Durdurma süresi proje bitiş tarihine ilave edilir.

(3) Mücbir sebeplerle projenin yürütülmesinin mümkün olmayacağının anlaşıldığı durumlarda, söz konusu projeye verilen destek, proje yürütücüsünün/yürütücü kurumun, başvurusu veya bu durumun daire başkanlığı/proje izleme ekibi tarafından tespiti üzerine, Kurul kararıyla iptal edilir. Bu fıkraya göre desteği iptal edilen projeler için proje sahibi yürütücü kurumdan o tarihe kadar yapılan ödemelerin iadesi istenmez. Bu projelerde Bakanlık desteğiyle alınmış alet, makine, teçhizat, yazılım ve donanımdan, daire başkanlığı tarafından uygun görülenler ile Bakanlık desteğiyle alınmış ancak kullanılmamış durumda olan sarf malzemelerin tamamı, Kurul kararı alınarak Genel Müdürlüğe bağlı enstitülere teslim edilmesi istenir. Teslim edilmesi istenen materyallerle ilgili proje yürütücüsü kurum veya proje ortağı kurum hak iddiasında bulunamaz.

(4) Proje yürütücüsünün/yürütücü kurumunun kusur ve ihmallerinden kaynaklı olarak projenin formatına, içeriğine veya sözleşmeye uygun şekilde yürütülmediğinin tespiti halinde, proje durdurularak olumsuzlukların giderilmesi için Kurul tarafından süre verilebilir veya süre verilmeden proje desteği doğrudan iptal edilerek projeye yapılmış olan destek ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır. Süre verilmesi durumunda, söz konusu olumsuzlukların verilen sürede giderildiğinin, daire başkanlığı/proje izleme ekibi tarafından tespit edilmesi durumunda proje Kurul kararı ile yeniden başlatılarak durdurulduğu süre kadar proje bitiş tarihine ilave edilir. Ancak olumsuzlukların giderilmediğinin tespiti halinde proje desteği Kurul kararı ile iptal edilerek projeye yapılmış olan destek ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır.

(5) Bakanlıktan veya başka bir kurum/kuruluştan daha önce desteklenmiş olan mükerrer projeler desteklenmez. Bakanlıkça desteklenen projeye başka bir kurum veya kuruluştan, destek kapsamında olan kalemleri için destek alındığının tespiti halinde proje için yapılmış Bakanlık destekleme ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir. Söz konusu durumlarda sözleşme imzalanmış olsa dahi Bakanlık tarafından sözleşme tek taraflı olarak feshedilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır.

(6) Gelişme raporunun gönderilmemesi veya bu Tebliğde belirtilen tarihlerden geç gönderilmesi durumunda, Kurulda görüşülemeyen proje için proje yürütücüsü kurum, ilgili daire başkanlığınca uyarılır, bu hususun tekrarı durumunda proje desteği Kurul tarafından iptal edilerek projeye yapılmış olan destek ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır.

(7) Sonuç raporunun bu Tebliğde belirtilen süre içerisinde gönderilmemesi durumunda, ilgili daire başkanlığınca proje yürütücüsü ve proje yürütücüsü kurum uyarılır, uyarılara rağmen sonuç raporunun gönderilmemesi durumunda proje desteği Kurul kararıyla iptal edilerek projeye yapılmış olan destek ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır.

(8) Yürütücü kurum tarafından süresinden önce proje desteğinin iptal edilmesi talep edildiği durumda, bu talep Kurul tarafından karara bağlanarak destek iptal edilerek projeye yapılmış olan destek ödemeleri haksız ödeme olarak değerlendirilir ve 21 inci maddeye göre işlem yapılır.

İdari yaptırımlar

MADDE 21 – (1) Daire başkanlıkları proje kapsamındaki harcamalara ilişkin gelişme raporları ekinde kendilerine ibraz edilen belgelerin, yetkileri kapsamındaki kontrolünden ve kendi hazırladıkları belgelerden sorumludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek haksız yere ödemeye neden olanlar ile ödemelerden haksız yere yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında, gerekli idari işlemler yapılarak hukuki ve cezai süreç başlatılır.

(2) Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanunî faizi ile birlikte anılan Kanun hükümlerine göre geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar.

(3) Destek Programı kapsamında yapılan destekleme ödemelerinden, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç olmak üzere haksız yere yararlandığı tespit edilenler ile idari hata sonucu sehven yapılan fazla ödemeyi iade etmeyenler, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmazlar.

(4) 18/4/2006 tarihli ve 5488 sayılı Tarım Kanununun 23 üncü maddesine göre yapılacak iş ve işlemler Kurul tarafından değerlendirilip karara bağlanır ve Genel Müdürlük tarafından ilgili birimlere bildirilir.

Diğer hususlar

MADDE 22 – (1) Destekleme Programına başvuru şartları, değerlendirme kriterleri, projelerin uygulanmasına, harcamaların ve ödemelerin gerçekleştirilmesine ilişkin diğer hususlar ile bu Tebliğde belirtilmeyen hususlar, Bakanlıkça çıkarılacak usul ve esaslarda düzenlenir.

Yürürlükten kaldırılan tebliğ

MADDE 23 – (1) 12/3/2020 tarihli ve 31066 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Araştırma ve Geliştirme Destek Programına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2019/65) yürürlükten kaldırılmıştır.

Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce sözleşmesi imzalanan projeler hakkında, ilgili projeler sonuçlanıncaya kadar sözleşmelerinin imzalandığı tarihte yürürlükte olan Tebliğ hükümleri uygulanır.

(2) Kurul üyelerinden görev süresi devam edenler için yeniden görevlendirme yapılmaz.

Yürürlük

MADDE 24 – (1) Bu Tebliğ 1/1/2021 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 25 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

 

Devamı: Araştırma ve Geliştirme Destek Programına İlişkin Tebliğ (No: 2021/24) Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri ilk yayınlayan websitedir.

Ar-Ge Merkezlerinde Ar-Ge İndirimi – Emrah AYGÜL, YMM

Ar-Ge Merkezlerinde Ar-Ge İndirimi

Emrah AYGÜL
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
emrah.aygul@erisymm.com

0.Giriş

Ülkelerin dünya ekonomisindeki yeri ile ilgili son yıllarda öne çıkan önemli göstergelerden birisi Ar-Ge harcaması tutarlarıdır. Artan rekabet ortamında, katma değeri yüksek ürünler ancak sistematik bir temelde yürütülen Ar-Ge çalışmaları sonucunda elde edilebilmektedir. Yüksek Ar-Ge harcaması yapan ülkelerin gelişimine bakıldığında, Ar-Ge harcamaları ile gelişmişlik düzeyi ve büyüme oranları arasındaki güçlü ilişki göze çarpmaktadır. Nitekim bu ilişkinin varlığını saptayan fazlası ile araştırma mevcuttur.

Ar-Ge harcamalarının gayri safi yurtiçi hasıla tutarları içindeki payına göre ülkeler listelendiğinde, Güney Kore ve İsrail %4 ün üzerindeki oranları ile liste başında dikkat çekmektedir. Tutar açısından bakıldığında Amerika Birleşik Devletleri, küresel toplamın %26’sını oluşturan en büyük Ar-Ge yatırımcısı (2015’te 497 milyar dolar) unvanına sahiptir. Çin, 2015 yılında küresel toplamın yaklaşık %21’ini oluşturan ikinci en büyük (409 milyar dolar) yatırımcıdır. Japonya %9 ile üçüncü sırada (170 milyar $); Almanya % 6 ile dördüncü sıradadır (115 milyar dolar). Güney Kore (74 milyar dolar) ile 7. sıradadır.[1]  Bu veriler gösteriyor ki başarı tesadüf değildir.

TUİK rakamlarına göre Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının gayri safi yurtiçi hasıla tutarı içindeki payı 2016 yılında %0,94 olup, toplam Ar-Ge harcaması 24,6 milyar TL’dir.

Ülkelerin gelişimleri ile Ar-Ge harcamaları arasındaki ilişkinin varlığı, ülkelerin Ar-Ge faaliyetlerini özendirmesine yol açmaktadır.

Ar-Ge faaliyetlerine vergi indirimi yoluyla dolaylı destek sağlayan ülkelerin sayısı da gün geçtikçe artıyor. 2011 yılında OECD’nin 34 üyesinden 27’si Ar-Ge harcamalarına vergi teşviki sağlamaktadır. 1995 yılı ile karşılaştırıldığında vergi teşviki sağlayan ülke sayısı iki katının üzerine çıkmıştır.[2]

Çalışmamızda Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen harcamalarda “Ar-Ge indirimi” konusu ele alınacaktır.

1.Ar-Ge Merkezi

1.1. Tanımı

5746 Sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunda (Bundan sonra “Kanun” olarak da ifade edilebilecektir.) tanımlanan ve bu Kanun kapsamında kurulabilen Ar-Ge merkezi, Ar-Ge ve yenilik projelerini veya sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere kurulan ve dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dâhil, kanunî veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurt içinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az elli tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden (Halihazırda, BKK kararı ile istihdam sayısı genel olarak 15, kimi sektörler için 30 olarak uygulanmaktadır.), yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimleri ifade etmektedir.

Türkiye’de 31.10.2018 tarihi itibariyle faaliyette olan Ar-Ge merkezi sayısı 1026, toplam personel sayısı (destek personeli dahil) 54.471’dir.[3]

Tanımından anlaşılacağı üzere Ar-Ge merkezinde aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilebilmektedir.

  • Ar-Ge
  • Yenilik

Kanunda bu faaliyetler aşağıdaki gibi tanımlanmıştır.

Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,

Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini,

ifade etmektedir.

Kanun kapsamında Ar-Ge merkezleri, sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak  Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini yürütebilmektedirler.

1.2.Ar-Ge Merkezi Kurulabilmesi İçin Aranan Temel Şartlar

Ar-Ge Merkezi Belgesi almak için yapılan başvurularda aşağıda belirtilen asgari şartlar aranmaktadır.

a) Ar-Ge merkezlerinde en az elli ya da Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen sayıda tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi,

11.8.2016 Tarih ve 29798 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2016/9093 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca Ar-Ge merkezlerinde istihdam edilecek en az tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı on beş olarak belirlenmiştir.  Karara göre söz konusu sayı, Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması (NACE Rev.2)’na göre Kararda belirtilen sınıflarda yer alan sektörler için otuz olarak uygulanmaktadır.

Ar-Ge merkezinde çalışan tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı; çalışan personelin, çalışma sürelerine göre üçer aylık dönemler itibarıyla toplam çalışma süresinin, bir kişinin üç aylık tam zamanlı çalışma süresine bölünmesi suretiyle hesaplanır. Haftada kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma süreleri bu hesaplamada dikkate alınmaz. Üçer aylık dönemler, Ar-Ge veya tasarım merkezini bünyesinde bulunduran işletmenin geçici vergilendirme dönemleridir.

Ar-Ge merkezi dışında geçirilen ve gelir vergisi stopajı teşvikine konu olan süreler ile öğretim elemanlarından Ar-Ge merkezinde tam zamanlı görevlendirilenlerin geçirdikleri süreler, tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı hesaplamasında dikkate alınır.

Ar-Ge merkezi bulunan işletmeler, bu merkezlerde çalışan personel listesini her bir ay bazında ayrı ayrı olmak üzere, geçici vergilendirme dönemlerini izleyen ayın sonuna kadar bağlı bulundukları vergi dairesine ve ilgili Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine verirler.

Herhangi bir üç aylık dönemde asgari Ar-Ge veya tasarım personeli çalıştırma şartını ihlal eden işletmeler, şartların ihlal edildiği tarihten tekrar sağlandığı tarihe kadar Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

b) Ar-Ge merkezlerinin Kanun kapsamındaki Ar-Ge faaliyetlerinin yurt içinde gerçekleştirilmesi,

c) Başvuru yapan işletmenin; yeterli Ar-Ge yönetimi ile teknolojik varlıkları, insan kaynakları, fikrî haklar, proje ve bilgi kaynakları yönetim yeteneği ve kapasitesinin bulunması,

ç) Ar-Ge merkezinde çalışan personelin, bu merkezde çalıştığının fiziki kontrolünü yapacak mekanizmaların bulunması,

d) Ar-Ge merkezinin konusu, süresi, bütçesi ve personel ihtiyacı tanımlanmış program ve projelerinin bulunması,

e) Ar-Ge merkezinin ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş ve tek bir yerleşke veya fiziki mekân içinde yer alması,

f) Kurucunun dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dâhil, kanunî veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinden olması.

İşletmelerin, organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş birden fazla Ar-Ge merkezinin bulunması durumunda, her Ar-Ge merkezi için ayrı başvuru yapılır.

Münhasıran Ar-Ge faaliyetinde bulunmak üzere Ar-Ge merkezi kuracak işletmeler için Türkiye’de ayrıca üretim ya da ticaretle iştigal eden bir işyerinin olması şartı aranmaz.

1.3.Ar-Ge Merkezlerine Sağlanan Teşvikler

Ar-Ge merkezlerine sağlanan teşvikler aşağıda başlıklar halinde belirtilmiştir.

  • Ar-Ge indirimi
  • Gelir vergisi stopajı teşviki
  • Sigorta primi desteği
  • Damga vergisi istisnası
  • Hibe ve desteklerin vergiye esas kazancın tespitinde dikkate alınmaması
  • İthal edilen eşyaya yönelik gümrük vergisi, fon, damga vergisi ve harç istisnası
  • Temel bilimler alanlarında en az lisans derecesine sahip Ar-Ge personeli için ücret desteği
  • 12.2019 tarihine kadar satın alınacak yeni makina ve teçhizatlar için amortisman ayrılırken faydalı ömrün yarısının dikkate alınması
  • 12.2019 tarihine kadar satın alınacak yeni makina ve teçhizatların KDV’den istisna olması

1.4. Destek ve Teşviklerden Yararlanmaya Başlama Zamanı- Faaliyet Raporu – İzleme-Denetlenme Süresi ve Şartların İhlali

Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği (Bundan sonra “Yönetmelik” olarak da ifade edilebilecek.) uyarınca Ar-Ge Merkezi Belgesi almaya hak kazanan işletme, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu karar tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanır.

Ar-Ge merkezlerinde veya tasarım merkezlerinde, yürütülen faaliyetlere ilişkin faaliyet raporu, takvim yılını kapsayacak şekilde ve takip eden yılın en geç mayıs ayı içinde Bakanlığa yazılı veya elektronik ortamda sunulur. Bakanlık tarafından faaliyet raporlarının ön incelemesi yapıldıktan sonra, izleyicilerce yerinde inceleme yapılarak rapor yazılır.

İzleyiciler[4] tarafından Ar-Ge merkezlerinde yürütülen her bir Ar-Ge projesi, Değerlendirme ve Denetim Komisyonuna sunulmak üzere yerinde incelenerek raporlanmaktadır. İzleyicilerin görevlerini tamamlamalarının ardından karar vermek üzere Değerlendirme ve Denetim Komisyonu toplanır.

Ar-Ge merkezlerinin izleme faaliyetine ilişkin işlemler her yıl için takip eden yılın haziran ayından takvim yılı sonuna kadarki süre içerisinde tamamlanır.

Ar-Ge merkezleri ile tasarım merkezleri Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından en geç iki yılda bir denetlenir.

Kurulan birimlerin Ar-Ge merkezi olma şartını kaybetmeleri, Yönetmelikte belirtilen şartları ihlal etmeleri veya destek ve teşviklerin amacı dışında kullanılması hâlinde, şartların kaybedildiği, ihlalin gerçekleştiği veya destek ve teşviklerin amacı dışında kullanıldığı tarihten itibaren işletmeler Kanunla Ar-Ge veya tasarım merkezlerine sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

2.Ar-Ge Merkezlerinde Ar-Ge İndirimi ve Uygulama Esasları

2.1.Tanım ve Yasal Çerçeve

5746 Sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunda iki ayrı Ar-Ge indirimi düzenlemesi bulunmaktadır. İlki 3. maddede yer alan düzenleme (“Ar-Ge ve tasarım indirimi” ifade edilmektedir.), ikincisi ise 3/A maddesinde yer alan düzenlemedir (“İşletmelerin Özkaynakları ile Gerçekleştirdikleri Ar-Ge Harcamalarının Ar-Ge İndirimi” olarak da ifade edilmektedir.).  Bu iki düzenleme arasında önemli farklılıklar yer almaktadır.

İlki (3. madde);

Teknoloji merkezi işletmelerinde gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını

Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını

– Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını,

Rekabet öncesi işbirliği projelerinde gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını,

Teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını

-Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde gerçekleştirilen münhasıran tasarım harcamalarını kapsamaktadır.

İkincisi (3/A Maddesi) ise, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamalarını kapsamaktadır. Kanunun 3/A maddesinde yer alan bu düzenleme esasen işletmelerin 3. madde kapsamına girmeden bünyelerinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamalarını kapsamaktadır. Bu maddeyi Kanuna ekleyen 6728 sayılı yasa ile vergi yasalarındaki Ar-Ge indirimi düzenlemeleri kaldırılarak, Ar-Ge indirimi yalnızca bu Kanun altında düzenlenmek suretiyle mevzuatta sadeliğin sağlanması ve farklılıkların giderilmesi amaçlanmıştır. 3/A maddesi özendirme önlemleri açısından 3. maddeye göre daha dar kapsamlıdır.

Ar-Ge merkezlerine ilişkin Ar-Ge indirimi, ilk düzenlemede yani 3. maddenin 1 ve 9. fıkralarında  yer almaktadır. Söz konusu düzenleme aşağıda yer almaktadır.

“(1)Ar-Ge ve tasarım indirimi: Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı ile bu Kanun kapsamında yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde gerçekleştirilen münhasıran tasarım harcamalarının tamamı, 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır. (Ek iki cümle: 16/2/2016-6676/28 md.) Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz tasarım merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı yukarıdaki esaslar dâhilinde indirim konusu yapılabilir. Belirlenen kriterlere göre kanuni hadler içerisinde oranları ayrı ayrı veya birlikte farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ayrıca bu harcamalar, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir, bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise doğrudan gider yazılır. Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.

(9) Bu Kanun kapsamında Ar-Ge merkezlerinin sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürüttükleri Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım merkezlerinin sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürüttükleri tasarım faaliyetleri bu maddede belirtilen indirim, istisna, destek ve teşvik unsurlarından yararlanabilir. Ancak Ar-Ge veya tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir. Bu oranları ayrı ayrı veya birlikte iki katına kadar artırmaya veya kanuni oranlarına kadar indirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Sipariş verenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyetinin olmaması halinde Ar-Ge veya tasarım harcamasının tamamı Ar-Ge veya tasarım merkezi tarafından indirilebilir. Sipariş verenler, Ar-Ge veya tasarım indirimi ile sipariş verilmesine ilişkin kâğıtlara ait damga vergisi istisnası dışındaki teşvik ve destek unsurlarından yararlanamaz”

Düzenleme uyarınca Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı (siparişe dayalı olarak yürütülenlerde yarısı) Kurumlar Vergisi Kanununa göre kurum kazancı ve Gelir Vergisi Kanununa göre ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılabilmektedir. Yine şartların oluşması halinde artırımlı oranda indirim söz konusu olabilmektedir.

Şu hususun da altını çizmekte fayda vardır. Ar-Ge merkezlerinde, Ar-Ge indirimine konu harcamalar “Ar-Ge projesi”[5] faaliyeti kapsamında olmalıdır. Diğer bir deyişle Ar-Ge Merkezleri, proje faaliyetleri kapsamında yaptıkları harcamaların %100’ünü kurumlar vergisi matrahından indirebilmektedir.

2.2. Ar-Ge İndirimine Konu Edilebilecek Harcamalar

Ar-Ge ve tasarım indirimi ile teknogirişim sermaye desteğine ilişkin vergisel teşviklerin uygulamasına ilişkin hususların açıklandığı 30.09.2016 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ve 1/3/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 6 Seri No.lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliğinde Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım faaliyetleri kapsamında yapılan ve Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilebilecek harcamalar aşağıdaki gibi sıralanmıştır.

İlk madde ve malzeme giderleri: İlk madde ve malzeme giderleri: Her türlü doğrudan ilk madde, yardımcı madde, işletme malzemesi, ara mamul, yedek parça, prototip ve benzeri giderler ile 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre amortismana tabi tutulması mümkün olmayan maddi kıymetlerin iktisabına ilişkin giderler bu kapsamdadır. Hammadde ve diğer malzeme stoklarından Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinde fiilen kullanılan kısma ilişkin maliyetler Ar-Ge ve tasarım indirimine konu tutarın tespitinde dikkate alınacaktır. Bu nedenle, henüz Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinde kullanılmamış olan hammadde ve diğer malzemelere ilişkin maliyet tutarlarının stok hesaplarında; kullanılan, satılan ya da elden çıkarılanların da stok hesaplarından mahsup edilmek suretiyle izlenmesi gerekir. Buna göre, Ar-Ge, yenilik veya tasarım projelerinde fiilen sarf edilmeyen ilk madde ve malzemelere ilişkin giderlerin Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilmesi mümkün değildir.

Amortismanlar: Amortismanlar: Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla iktisap edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılan amortismanlar bu kapsamdadır. Bu çerçevede, sadece Ar-Ge ve tasarım projesine tahsis edilen veya münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre hesaplanan amortismanların tamamı, bu kapsamda indirim tutarının tespitinde dikkate alınabilecektir. Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyeti dışında başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizata ilişkin amortismanlar, bunların Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinde kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanır.

Personel giderleri: Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla çalıştırılan Ar-Ge veya tasarım personeliyle ilgili olarak tahakkuk ettirilen ve 5746 sayılı Kanun kapsamında gelir vergisi stopajı teşviki uygulamasına konu edilen ücretler ile bu mahiyetteki giderler, Ar-Ge ve tasarım indirimine konu tutarın tespitinde dikkate alınabilecektir. Ar-Ge veya tasarım merkezleri alanı dışında geçirilen süreye isabet eden ve Bakanlar Kurulunca belirlenen sınırlar dâhilinde gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilen ücretler de Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilir.

2016/9091 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca Ar-Ge merkezlerinde çalışan Ar-Ge personelinin bu merkezlerde yürüttüğü projelerle doğrudan ilgili olmak şartıyla, aşağıda belirtilen faaliyetlerin Ar-Ge merkezi dışında yürütülmesinin zorunlu olduğu durumlarda, Ar-Ge veya tasarım merkezi yönetiminin onayının alınması ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bilgilendirilmesi kaydıyla, merkez dışındaki bu faaliyetlere ilişkin ücretlerin yüzde yüzü gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir.

a) Laboratuvar, analiz, test ve deney çalışmaları.

b) Diğer Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde yapılan çalışmalar.

c) Saha araştırması.

ç) Prototip geliştirmeye yönelik faaliyetler.

d) Projelerde görev alan personel ile sınırlı olmak kaydıyla bilimsel içerikteki etkinlikler.

Yine aynı Kararnameye göre Ar-Ge merkezlerinde en az bir yıl süreyle çalışan Ar-Ge personelinin yüksek lisans yapanlar için bir buçuk yılı, doktora yapanlar için iki yılı geçmemek üzere merkez dışında geçirdiği sürelere (aylık ders saati kadar) ilişkin ücretlerin yüzde yüzü, Ar-Ge merkezi yönetiminin onayının alınması ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bilgilendirilmesi kaydıyla, gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir.

Tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli[6] sayısının yüzde onunu aşmamak üzere, Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine katılan ve bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili destek personelinin 5746 sayılı Kanun çerçevesinde gelir vergisi stopajı teşviki uygulaması kapsamında bulunan ücretleri ile bu mahiyetteki giderler de personel gideri kapsamındadır.

Kısmi çalışma hâlinde, personelin Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine ayırdığı zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınmak suretiyle bulunan ücret tutarları, Ar-Ge, yenilik veya tasarım harcaması olarak dikkate alınır.

Genel giderler: Ar-Ge veya tasarım merkezlerinin kira, su, enerji, bakım-onarım, haberleşme (posta, kargo, kurye ve benzeri giderler dahil) nakliye giderleri ile bu merkezlerde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi bu merkezlerde yürütülen faaliyetin devamlılığını sağlamak için yapılan giderleri kapsar.

Bu kapsamda dikkate alınabilecek giderler, münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan yerlere ilişkin katlanılan giderler ile bu faaliyetlerle doğrudan ilgili diğer giderlerdir. Dolayısıyla, kiralanmak suretiyle edinilen ve münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin kira giderleri de bu kapsamdadır.

Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine ilişkin sigorta giderleri, kitap, dergi ve benzeri bilimsel yayınlara ait giderler de bu kapsamdadır.

Ar-Ge veya tasarım merkezlerine ilişkin olarak hesaplanan kira veya amortisman, su ve enerji giderleri hariç olmak üzere çeşitli kıstaslara göre ortak genel işletme giderleri üzerinden hesaplanacak paylar bu kapsamda değerlendirilmez.

Mükelleflerin başkaca faaliyetlerinin yürütülmesinde de kullanılan taşınmazların bir bölümünün Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılması halinde, bu taşınmazlara ilişkin kira giderinin veya hesaplanan amortismanların, su ve enerji giderlerinin Ar-Ge veya tasarım merkezine isabet eden kısımları indirim uygulamasında dikkate alınabilecektir. Ar-Ge veya tasarım merkezlerine ilişkin kira veya amortisman, su ve enerji giderlerinin doğrudan hesaplanarak Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilmesi esastır. Bu giderlerin doğrudan hesaplanmasının mümkün olmaması halinde, Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği 1/3/2016 tarihinden itibaren, Ar-Ge ve tasarım merkezleri ile ilgili ortak genel gider niteliğindeki kira veya amortisman, su ve enerji giderlerinden çeşitli kıstaslara göre hesaplanacak tutarlar, mükelleflerce Ar-Ge ve tasarım indirimine konu tutarın tespitinde dikkate alınabilecektir.

i) Ar-Ge ve tasarım merkezinin, mükellefin başkaca faaliyetlerinin yürütülmesinde de kullanılan taşınmazların bir bölümünde yer alması halinde Ar-Ge veya tasarım indirimine konu edilecek kira veya amortismanların, Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan alanın yüzölçümünün (metrekare cinsinden), bu merkezlerin bulunduğu binanın toplam yüzölçümüne (metrekare cinsinden) oranına göre belirlenmesi gerekmektedir.

ii) Enerji ve su giderlerinin, işletme içerisinde Ar-Ge ve tasarım merkezlerine ilişkin giderleri ölçebilen sayaç veya benzeri cihazlarla ayrıştırılabilmesi durumunda da bu suretle tespit edilen tutarlar Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilebilecektir. Bu suretle söz konusu ayrıştırma işleminin yapılamaması halinde ise, bu mahiyetteki giderlerden;

– Enerji giderleri, Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan alanın yüzölçümünün bu merkezlerin bulunduğu binanın toplam kapalı alanının yüzölçümüne olan oranına göre,

– Su giderleri, Ar-Ge ve tasarım merkezinde çalışan personel sayısının bu merkezlerin bulunduğu binada çalışan toplam personel sayısına olan oranına göre

dağıtıma tabi tutulacaktır.

iii) Ar-Ge veya tasarım merkezlerinin bulunduğu binaların toplam yüzölçümünün tespitinde, faaliyetlerde kullanılmaya mahsus kapalı alanlar dikkate alınacak olup, otoparklar (kapalı olanlar dahil) ve sosyal tesisler gibi fiilen faaliyetlerde kullanılmaya mahsus olmayan alanlar dikkate alınmayacaktır.

Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler: Normal bakım ve onarım giderleri hariç olmak üzere, Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetleriyle ilgili olarak işletme dışında yerli veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlardan alınan; mesleki veya teknik destek, test, laboratuvar ve analiz hizmetleri, hukuki veya bilimsel danışmanlık hizmetleri ile bu mahiyetteki diğer hizmet alımları kapsamında yapılan ödemeleri kapsar. Bu şekilde alınan hizmetlere ilişkin harcamalar, proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının yüzde ellisini geçemez.

Vergi, resim ve harçlar: Doğrudan Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olan ve gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınabilen vergi, resim ve harçları kapsar. Doğrudan Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinin yürütüldüğü taşınmazlar için ödenen vergiler ile benzeri vergi, resim ve harçlar bu kapsamdadır.

2.3.Kapsama Giren Harcamalar Konusunda Zaman İçinde Meydana Gelen Değişiklikler

6 Seri No.lu Tebliğe göre Ar-Ge indirimi kapsamına giren güncel harcamalar önceki bölümde belirtilmiştir. Söz konusu Tebliğde önceden Ar-Ge indirimi kapsamına girmediği belirtilen kimi harcamalar, daha sonra kapsama alınmıştır.

Şöyle ki, 8 Seri No.lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği ile daha önceden kabul edilmeyen harcamaları içeren 6 No.lu Genel Tebliğde yer alan “Ar-Ge veya tasarım merkezleri alanı dışında geçirilen süreye ilişkin olarak; gerçek yol giderleri dâhil olmak üzere yol, konaklama, gündelik gibi adlar altında gider karşılığı olarak yapılan ödemeler ile sağlanan menfaatler Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilemez.”

 “Ancak, büro ve kırtasiye gibi sarf malzemelerine ilişkin giderler Ar-Ge veya tasarım indirimi kapsamında değerlendirilmez.” ifadeleri yürürlükten kaldırılarak söz konusu harcamaların Ar-Ge indirimi kapsamına alınmasının önü açılmıştır.

2.4.Ar-Ge İndirimi Kapsamına Girmeyen Faaliyetler

Yönetmelik uyarınca aşağıda sayılan faaliyetler, Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında değerlendirilmez:

a) Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu,

b) Kalite kontrol,

c) Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,

ç) Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,

d) İlaç üretim izni öncesinde en az iki aşaması yurt içinde gerçekleştirilmeyen klinik çalışmalar ile üretim izni sonrasında gerçekleştirilen klinik çalışmalar,

e) Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,

f) Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik olmayan şekil, renk, dekorasyon ve benzeri estetik ve görsel değişiklikleri içeren biçimsel değişiklikler,

g) Programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri,

ğ) Yazılımlara ilişkin, bilimsel veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler,

h) Kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri,

ı) Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar,

i) Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri,

j) Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya ürün ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi,

k) Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya sürece ilişkin fikrî mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik faaliyetler.

2.5.Artırımlı İndirim Uygulaması

Kanunun 3. maddesinde belirtildiği üzere:Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz tasarım merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı yukarıdaki esaslar dâhilinde indirim konusu yapılabilir. Belirlenen kriterlere göre kanuni hadler içerisinde oranları ayrı ayrı veya birlikte farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.”

10.08.2016 Tarih ve 29797 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2016/9092 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre, 5746 sayılı Kanun kapsamında kurulan ve aşağıda belirtilen göstergelerden herhangi birinde bir önceki yıla göre en az yüzde yirmi artış sağlayan Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde, o yıl yapılan Ar-Ge, yenilik veya tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artış tutarının yüzde ellisi, Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilebilmektedir.

a) Ar-Ge veya tasarım harcamasının toplam ciro içindeki payı

b) Tescil edilen ulusal veya uluslararası patent sayısı

c) Uluslararası destekli proje sayısı

ç) Lisansüstü dereceli araştırmacı sayısının toplam Ar-Ge personeli sayısına oranı

d) Toplam araştırmacı sayısının toplam Ar-Ge personeli sayısına oranı

e) Ar-Ge sonucu ortaya çıkan yeni ürünlerden elde edilen cironun toplam ciroya oranı.

6 Seri No.lu Tebliğe göre bu göstergelerdeki:

a) Ar-Ge veya tasarım harcamasının toplam ciro içindeki payı; ilgili yılda yapılan Ar-Geveya tasarım harcamasının, şirketlerin gelir tablosundaki “net satışlarına” oranını,

b) Ar-Ge sonucu ortaya çıkan yeni ürünlerden elde edilen cironun toplam ciroya oranı; Ar-Gefaaliyetleri neticesinde ortaya çıkan yeni ürünlerden elde edilen hasılat tutarının, şirketlerin tüm faaliyetlerinden elde ettikleri hasılata oranını ifade etmektedir.

 2.6. Ar-Ge İndirimine Konu Harcama Dönemi

Önceki bölümlerde belirtildiği üzere Yönetmeliğin 21/7. Maddesi uyarınca Ar-Ge Merkezi Belgesi almaya hak kazanan işletme, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu karar tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanır.

Aynı Yönetmeliğin 31/1. maddesi uyarınca da Ar-Ge merkezlerinde yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri yeniden incelemeye tabi tutulmaksızın, Ar-Ge ve yenilik projelerine yönelik destek karar yazısının düzenlendiği tarih itibarıyla Kanunla sağlanan destek ve teşvik unsurlarından yararlanabilir. Bu madde de belirtilen “destek karar yazısı” tabirinin Ar-Ge merkezleri için yukarıda belirtilen “karar tutanağı” olduğu düşünülmektedir.

6 Seri No.lu Tebliğ uyarınca 5746 sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge faaliyeti, esas itibarıyla denemelerin son bulduğu, ilk üretimin yapıldığı aşamada sona erer. Ar-Ge projesi neticesinde elde edilen ürünün pazarlanabilir aşamaya geldiği andan itibaren Ar-Ge projesi bitmiş sayılır. Bu tarihten sonra yapılan harcamalar Ar-Ge harcaması kapsamında değerlendirilmez. Ancak, tamamlanan bir proje sonucunda elde edilen ürünün geliştirilmesi amacıyla yapılacak çalışmalar, yeni Ar-Ge projesi olarak değerlendirilir.

2.7.Ar-Ge Projesi Sonucu Oluşan İktisadi Kıymetlerin Satılmasının Ar-ge İndirimine Etkisi

Ar-Ge projesi sonucu oluşan iktisadi kıymetlerin satılarak 263-Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabından 620-Satılan Mamul Maliyeti hesabına aktarılan Ar-Ge projesine ilişkin harcamaların Ar-Ge indirimi olarak indirim konusu yapılıp yapılamayacağına ilişkin istenen bir özelgeye cevaben Eskişehir Vergi Dairesi Başkanlığı aşağıdaki açıklamaları yapmıştır.

“… , şirketinizce yürütülen Ar-Ge faaliyeti neticesinde ortaya çıkan iktisadi kıymetin satılabilir aşamaya gelmesi halinde Ar-Ge faaliyeti sona ereceğinden bu aşamaya kadar yapılan ar-ge ve yenilik harcamalarının Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün bulunmaktadır. Ayrıca, Ar-Ge faaliyeti sonucu elde edilen iktisadi kıymetlerin satılmasından elde edilen gelirin kurum kazancına dahil edilerek vergilendirileceği tabiidir.”[7]

2.8. Ar-Ge Harcamalarının Muhasebeleştirilmesi, Amortisman ve Gider Yazma Durumu

Yönetmelik uyarınca Ar-Ge, yenilik ve tasarım harcamalarının, işletmelerin diğer faaliyetlerine ilişkin harcamalarından ayrılarak, Ar-Ge ve tasarım indiriminin doğru hesaplanmasına imkân verecek şekilde muhasebeleştirilmesi zorunludur.

Kanun uyarınca da harcamalar, Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir. Buna göre Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri kapsamındaki harcamaların “263-Araştırma ve Geliştirme Giderleri” hesabında aktifleştirilmesi gerekmektedir.

Projenin başarılı olması halinde amortisman ayrılmaya başlanmalıdır.

333 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği eki listenin “57. Araştırma ve Geliştirme Giderleri” sınıflandırması uyarınca aktifleştirilmiş olan araştırma ve geliştirme giderlerinin beş yılda ve % 20 amortisman oranı ile itfa edilmesi gerekmektedir. 389 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca mükelleflerin 5220 sayılı Kurumlar Vergisi ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunlarında yer alan, “mükelleflerin işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları”  kapsamında işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri araştırma ve geliştirme faaliyetleri neticesinde, gayri maddi hak niteliğinde aktifleştirilmesi gereken bir kıymete ulaşılması halinde, gayrimaddi hakka yönelik olarak yaptıkları araştırma ve geliştirme  harcamaları bu sınıf uyarınca itfa edilecektir. Ancak, mezkur Kanunlar kapsamında Ar-Ge faaliyeti olarak değerlendirilmeyen, mükelleflerin işletmeleri bünyesinde gerçekleştirmedikleri, dışarıdan hizmet satın alma yoluyla veya benzeri şekilde gerçekleştirdikleri gayri maddi hakka yönelik harcama tutarları, iktisap edilen veya yapılan araştırmalar sonucu ortaya çıkan kıymetin niteliğine göre (patent, formül, dizayn, örnek kalıp vb.),  339 ve 365 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile değişik 333 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ekindeki listenin “55. Gayri Maddi İktisadi Kıymetler” sınıfı uyarınca itfa edilecektir.

Ar-Ge faaliyetleri sonucunda patent, faydalı model gibi bir gayri maddi hak doğmuş ise o zaman harcamaların “260-Haklar” hesabında izlenmesi uygun olacaktır.

1 sıra no.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde açıklandığı üzere aktifleştirilen araştırma ve geliştirme giderlerinin 5 yıl içinde eşit taksitlerle itfa edilerek yok edilmesi gerektiğinden söz konusu giderlerin azalan bakiyeler usulü ile itfası mümkün bulunmamaktadır.

Yine Kanun uyarınca bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise harcamalar doğrudan gider yazılır. Projelerin tamamlanmasına imkan kalmaması veya projenin başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle herhangi bir iktisadi kıymetin ortaya çıkmadığı durumlarda önceki yıllarda aktifleştirilmiş olan tutarlar projenin başarısızlıkla sonuçlandığı hesap döneminde doğrudan gider yazılabilecektir.

2.9. Hibe ve Desteklerin Ar-Ge İndirimine Etkisi

Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinde bulunanların, kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından, Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları hibe destekler, desteğin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uygun olarak özel bir fonda izlenir.

Bu fonda yer alan tutarlar, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununa göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge ve tasarım indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge, yenilik veya tasarım harcaması olarak dikkate alınmaz.

Gelir İdaresi Başkanlığı Ar-Ge indirimi hesaplamasında hibe tutarları ile ilgili olarak tahakkuk esasına göre hareket edilmesi, hibe tutarını aşan Ar-Ge harcamalarının ise yapıldığı dönemde Ar-Ge indirime konu edilmesi gerektiği görüşündedir.[8]

Bu fonun elde edildiği hesap dönemini izleyen beş yıl içinde sermayeye ilave dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi hâlinde, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte işletmeden tahsil edilir.

2.10. Ar-Ge Merkezi Faaliyet Raporunun- Faaliyetlerin İzlenmesinin Ar-Ge İndirimi Açısından Önemi

Önceki bölümlerde belirtildiği üzere Ar-Ge merkezleri yürütülen faaliyetlere ilişkin yıllık faaliyet raporunu, takvim yılını kapsayacak şekilde ve takip eden yılın en geç mayıs ayı içinde Bakanlığa yazılı veya elektronik ortamda sunmalıdır. Bakanlık tarafından faaliyet raporlarının ön incelemesi yapıldıktan sonra, izleyicilerce yerinde inceleme yapılarak rapor yazılır.

İzleyiciler tarafından Ar-Ge merkezlerinde yürütülen her bir Ar-Ge projesi, Değerlendirme ve Denetim Komisyonuna sunulmak üzere yerinde incelenerek raporlanmaktadır. İzleyicilerin görevlerini tamamlamalarının ardından karar vermek üzere Değerlendirme ve Denetim Komisyonu toplanır. Dolayısıyla faaliyet dönemi içerisinde başlanan projelerin kabul edilip edilmeyeceği de bu aşamada belli olmaktadır. Diğer bir deyişle projelerin Ar-Ge niteliği bu süreçte sorgulanmaktadır.

Ar-Ge merkezlerinin izleme faaliyetine ilişkin işlemler her yıl için takip eden yılın haziran ayından takvim yılı sonuna kadarki süre içerisinde tamamlandığından, bu tarihlerde işletmeler ar-ge indirimini beyan etmiş olmaktadırlar. Dolayısıyla ar-ge indirimi dönemine ilişkin özellikle yeni ilave edilen projelerin sonradan kabul edilmemesi halinde ar-ge indiriminden yersiz yararlanılması durumu doğabilmektedir.

TÜSİAD’ın bu konudaki aşağıdaki görüşleri konunun öneminin altını çizmektedir.[9]

“12) Ar-Ge merkezinde açılan projelerin denetiminin geçici ve kurumlar vergisi beyannamesinden önce yapılması önerilmektedir.

13) Yıllık faaliyet dönemi denetlemelerinin Mayıs ayına getirilmesi önemli bir iyileştirme olmakla birlikte, uluslararası firmaların özel hesap dönemleri takvim ayından farklı olabildiğinden, bu firmalar için finansal verilerin sağlanması ek zorluklar oluşturmuştur. Özel hesap dönemine sahip firmaların, ilgili faaliyet dönemi denetlemelerinde onaylanmış en son finansal bilgilerinin verilmesi yönünde bir esneklik getirilmelidir.

14) Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Ar-Ge merkezi faaliyet dönemlerine yönelik yapılan denetimlerin sonucu olarak proje bazında Ar-Ge niteliği düşük olduğuna dair verilen geri bildirimler, şirketler açısından vergisel teşvik ve desteklerin öncesinde kullanılmış olmasından dolayı vergi risklerinin oluşmasına neden olmaktadır. Bu yüzden proje başlamadan önce yapılacak bir değerlendirmenin bu riski Ar-Ge merkezleri nezdinde ortadan kaldıracağı düşünülmektedir.

15) Ar-Ge Merkezleri kapsamında teşviklerin proje bazlı sağlanması ve projelerin sadece faaliyet dönemlerinde denetim sonucunda onaylanması nedeniyle, faaliyet yılı süresince geliştirilen ilave projelere yönelik teşviklerde belirsizlik olmakta, sistem faaliyet döneminde onaylanan projeler üzerinden yürütülmekte ve ArGe Merkezi çalışmaları ve projeleri bu anlamda kısıtlı kalabilmektedir. Ar-Ge Merkezlerine faaliyet dönemi içerisinde ilave proje sunabilme olanağı sağlanması, ara denetimle bu projelerin değerlendirilmesi sonucunda teşvik kapsamında alınıp alınmayacağının belirlenmesi sürecin daha sağlıklı yürütülmesine olanak verecektir.”

2.11.Tam Zaman Eşdeğer Personel Sayısının Ar-Ge İndirimi Açısından Önemi

Yönetmelik uyarınca herhangi bir üç aylık dönemde asgari Ar-Ge veya tasarım personeli çalıştırma şartını ihlal eden işletmeler, şartların ihlal edildiği tarihten tekrar sağlandığı tarihe kadar Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

Ar-Ge merkezlerinde önceki bölümlerde belirtildiği üzere Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen sayıda tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi kuruluş şartlarındandır. Bu şartın sağlanamaması halinde Ar-Ge merkezi niteliği ve bu nitelikten doğan destek ve teşvikler kaybedilecektir.

Ar-Ge merkezinde çalışan tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı; çalışan personelin, çalışma sürelerine göre üçer aylık dönemler itibarıyla toplam çalışma süresinin, bir kişinin üç aylık tam zamanlı çalışma süresine bölünmesi suretiyle hesaplanır. Haftada kırk beş saatin üzerindeki ve ek çalışma süreleri bu hesaplamada dikkate alınmaz. Üçer aylık dönemler, Ar-Ge veya tasarım merkezini bünyesinde bulunduran işletmenin geçici vergilendirme dönemleridir.

Ar-Ge merkezleri dışında geçirilen ve gelir vergisi stopajı teşvikine konu olan süreler ile öğretim elemanlarından Ar-Ge merkezlerinde tam zamanlı görevlendirilenlerin geçirdikleri süreler, tam zaman eşdeğer Ar-Ge veya tasarım personeli sayısı hesaplamasında dikkate alınır.

2.12.Siparişe Dayalı Ar-Ge ve Yenilik Faaliyetlerinde İndirim

Kanunun 3. maddesinde yer alan açıklamalar uyarınca Ar-Ge merkezlerinin sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürüttükleri Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin olarak yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından indirim olarak dikkate alınabilir.  Sipariş verenin gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyetinin olmaması halinde Ar-Ge veya tasarım harcamasının tamamı Ar-Ge veya tasarım merkezi tarafından indirilebilir. Sipariş verenler, Ar-Ge veya tasarım indirimi ile sipariş verilmesine ilişkin kâğıtlara ait damga vergisi istisnası dışındaki teşvik ve destek unsurlarından yararlanamaz

6 Seri No.lu Tebliğ uyarınca Ar-Ge merkezlerinin sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürüttükleri Ar-Ge ve yenilik aşağıda yer verilen esaslar çerçevesinde Ar-Ge indirimi kapsamındadır.

– Ar-Ge veya tasarım merkezleri tarafından siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge veya tasarım faaliyetlerine ilişkin olarak ilgili vergilendirme döneminde yapılan harcamaların sadece yüzde ellisi bu merkezler tarafından, bu harcamaların kalan yüzde ellisi ise siparişi veren gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafından, Ar-Ge ve tasarım indirimi olarak dikkate alınabilir.

– Bu uygulama, 1/3/2016 tarihinden sonra verilen siparişler kapsamında yapılacak harcamalar dolayısıyla ortaya çıkacak Ar-Ge ve tasarım indirimleri için geçerlidir.

–  Siparişi verenin gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyetinin bulunmaması halinde, Ar-Ge harcamasının tamamı Ar-Ge merkezi tarafından indirilebilir. Bu kapsamda, Türkiye’de verilen gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde Ar-Ge indirim hakkına sahip olmayan kişilerce verilen sipariş üzerine yapılan projelerde, bu kapsamda yapılan harcamalar dolayısıyla ortaya çıkan indirim hakkının tamamı Ar-Ge merkezi tarafından kullanılabilir.

– Her bir geçici vergilendirme ve hesap dönemi itibarıyla yararlanılabilecek toplam Ar-Ge indirimi tutarının yarısı, Ar-Ge merkezi tarafından beyanname verme sürelerinin başlangıcından önce siparişi verene yazılı olarak bildirilir.

– Bu uygulama, geçici vergi dönemleri itibarıyla da geçerli olacaktır.

2.13. Kazancın Yetersiz Olması Nedeniyle Devreden Ar-Ge İndirimi Tutarlarının Yeniden Değerleme İşlemine Tabi Tutulabileceği

Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda Vergi Usul Kanununa göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.

2.14. Ar-Ge Merkezlerinin Kimi Bildirimleri, Ar-Ge İndiriminde Hazırlanması Gereken Bilgi ve Belgeler ile YMM Tasdik Raporu

Önceki bölümlerde de bahsedildiği üzere;

  • Yönetmelik uyarınca Ar-Ge merkezlerinde yürütülen faaliyetlere ilişkin faaliyet raporu, takvim yılını kapsayacak şekilde ve takip eden yılın en geç mayıs ayı içinde Bakanlığa yazılı veya elektronik ortamda sunulur.
  • Yönetmelik uyarınca Ar-Ge merkezi bulunan işletmeler, bu merkezlerde çalışan personel listesini her bir ay bazında ayrı ayrı olmak üzere, geçici vergilendirme dönemlerini izleyen ayın sonuna kadar bağlı bulundukları vergi dairesine ve ilgili Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine verirler.
  • 6 Seri No.lu Tebliğ uyarınca siparişe dayalı Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin her bir geçici vergilendirme ve hesap dönemi itibarıyla yararlanılabilecek toplam Ar-Ge indirimi tutarının yarısı, Ar-Ge merkezi merkezi tarafından beyanname verme sürelerinin başlangıcından önce siparişi verene yazılı olarak bildirilir.

Yönetmelik uyarınca Ar-Ge merkezlerinde yürütülen projelerinden dolayı Ar-Ge indiriminden yararlanacak işletmelerde Ar-Ge indiriminin uygulanabilmesi için aşağıda belirtilen belgeleri de içeren yeminli malî müşavir tasdik raporunun ilgili mevzuatta belirtilen süre içinde bağlı bulunulan vergi dairesine verilmesi zorunlu olup, belgelerin beyannameyle birlikte ayrıca verilmesi istenilmez.

a) Kanun kapsamında ilk defa Ar-Ge ve tasarım indiriminden yararlanacak olan Ar-Ge merkezlerinden “Ar-Ge Merkezi Belgesi” (Ancak, bu belgeleri daha önce vergi dairesine vermiş olup aynı kapsamda Ar-Ge ve tasarım indirimine devam eden işletmelerden, izleyen vergilendirme dönemlerinde bu belgelerin yeniden ibrazı istenmez.)

b) Ar-Ge ve yenilik projelerinin, teknogirişim sermayesinden yararlanan işletmeler için desteği veren merkezî yönetim kapsamındaki kamu idaresince imzalanmış proje sözleşmesi ve eki iş planının, Ar-Ge merkezleri, işletmelerinde yürütülen Ar-Ge, yenilik projelerinin hangi aşamada bulunduğu, bu projelerin veya iş planının uygulama durumuna ilişkin belgeler,

c) Ar-Ge indirimine konu olan harcamaların ana gruplar itibarıyla yıllık tutarları ve ayrıntılı dökümünü gösteren liste,

ç) Ar-Ge merkezlerinde çalışanların projeler itibarıyla sayıları ve nitelikleri, bu personelin projelerde görev aldığı süreler, ücretleri, gelir vergisi stopaj teşvikine konu edilen vergi tutarlarını gösteren liste ile temel bilimler mezunlarının sayıları ve nitelikleri ile bu personele sağlanan desteğe ilişkin bilgi ve belgeler,

d) Dışarıdan alınan test, laboratuvar, analiz danışmanlık, ekspertiz ve benzeri hizmetlere ilişkin olarak, hizmet sağlayan kişi/kurum adı, T.C. kimlik no/vergi kimlik numarası, alınan hizmetin mahiyeti, fatura tarihi ve numarası, tutarı, stopaj ve KDV tutarına ilişkin liste,

e) Sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge, yenilik faaliyetlerine ilişkin Ar-Ge merkezlerince verilecek Ar-Ge indirimi tutarlarını gösteren liste.

Ar-Ge indirimine ilişkin belgelere tam tasdik raporu ekinde yer verilmiş olması durumunda, Ar-Ge indirimine ilişkin olarak ayrıca tasdik raporu düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

41 Seri No.lu SMMM ve YMM Kanunu Genel Tebliği‘nin II numaralı bölümünde tasdik raporlarının ilgili yıl gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri ile birlikte veya beyannamenin verildiği ayı takip eden iki ay içerisinde verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

3.Sonuç

Sayıları hızla artan Ar-Ge merkezlerinin önemli bir özendirmesi olan Ar-Ge indirimi, bu merkezlerde yapılan kapsama giren harcamaların, şartlar oluştuysa artırımlı olarak hesaplanan tutar kadar bir tutarın, beyan edilen kazancın vergilendirilmesinde vergi matrahından düşülmesine olanak sağlamaktadır. Kazancın yetersiz olması sebebi ile devreden indirim tutarları, sonraki yıllarda yeniden değerleme oranı ile artırılarak kullanılabilmektedir. Ancak indirim için yeminli müşavir tasdik raporu zorunludur.

4.Kaynakça

– 5746 Sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun

– 6728 Sayılı Kanun

– 7103 Sayılı Kanun

– Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği.

– 1 sıra no.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

– 6 Seri No.lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği

– 8 Seri No.lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği

– 41 Seri No.lu SMMM ve YMM Kanunu Genel Tebliği

– 333 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği

– 389 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği

– 2016/9091 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

– 2016/9092 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

– 2016/9093 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

– Eskişehir Vergi Dairesi Başkanlığının 16.5.2016 Tarih ve 11355271-125[10-2014/1]-35961 sayılı özelgesi

– Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığının 19.2.2013 Tarih ve 64597866-VUK-313-27 sayılı özelgesi

– https://tusiad.org/tr/abd-network/item/9769-ar-ge-merkezleri-ve-ar-ge-tesvikleri-hakkinda-tusiad-gorus-ve-onerileri

– https://nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/research-and-development-u-s-trends-and-international-comparisons/cross-national-comparisons-of-r-d-performance

– https://www.oecd.org/sti/maximising-the-benefits-of-r-d-tax-incentives-for-innovation.pdf

– https://btgm.sanayi.gov.tr/Handlers/DokumanGetHandler.ashx?dokumanId=44420e70-a1b2-4906-bdc6-d39f709dd643

– https://agtm.sanayi.gov.tr/Agm/ArgeDetay#

Dip Notlar

[1] https://nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/research-and-development-u-s-trends-and-international-comparisons/cross-national-comparisons-of-r-d-performance, Erişim:19.11.2018

[2] https://www.oecd.org/sti/maximising-the-benefits-of-r-d-tax-incentives-for-innovation.pdf, Erişim:19.11.2018

[3] https://agtm.sanayi.gov.tr/Agm/ArgeDetay# , Erişim 20.11.2018

[4] İzleyici: Ar-Ge merkezi, tasarım merkezi ve rekabet öncesi işbirliği proje desteğinden yararlanan işletmelerin başvuru veya faaliyetlerinin izlenmesi, denetimi ve raporlanması amacıyla Bakanlıkça görevlendirilen alanında uzman kişileri veya akademisyenleri ifade etmektedir.

[5] Ar-Ge projesi Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî ve-veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikrî mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde gerçekleştirilen ve araştırmacı tarafından yürütülen projeyi ifade etmektedir.

[6] Ar-Ge personeli: Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı ve teknisyenleri ifade etmektedir.

[7] Eskişehir Vergi Dairesi Başkanlığının  16.5.2016 Tarih ve 11355271-125[10-2014/1]-35961 sayılı özelgesi

[8] Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığının 19.2.2013 Tarih ve 64597866-VUK-313-27 sayılı özelgesi

[9] https://tusiad.org/tr/abd-network/item/9769-ar-ge-merkezleri-ve-ar-ge-tesvikleri-hakkinda-tusiad-gorus-ve-onerileri (Erişim 25.11.2018)

Devamı: Ar-Ge Merkezlerinde Ar-Ge İndirimi – Emrah AYGÜL, YMM Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri ilk yayınlayan websitedir.